Xây dựng Du lịch khám phá bản địa đặc trưng từ văn hóa bản địa

Xây dựng Du lịch khám phá bản địa đặc trưng từ văn hóa bản địa Trong những năm gần đây, nhờ sự chú trọng của cả các cấp chính quyền trung ương và địa phương cùng với sự nỗ lực mạnh mẽ từ toàn ngành, du lịch Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu ấn tượng, thể hiện qua sự gia tăng số lượng khách du lịch cả trong nước và quốc tế. Tuy nhiên, chúng ta cũng cần nhìn nhận thẳng thắn rằng, sự phát triển của ngành du lịch Việt Nam vẫn chưa phản ánh đúng tiềm năng to lớn, còn tồn tại nhiều vấn đề cần được cải thiện, đặc biệt là trong công tác phát triển sản phẩm du lịch. Áo cưới Tuy Hoà Phú Yên ​​​​​​​

Không gian văn hóa vùng cao cùng các hoạt động trưng bày, giới thiệu sản phẩm văn hóa, du lịch là một trong những điểm sáng của chuỗi sự kiện Năm Du lịch quốc gia 2024, tổ chức tại Điện Biên và lễ hội Hoa Ban Điện Biên. Ảnh: Đăng Khoa

Một vấn đề dễ nhận thấy là tình trạng trùng lặp và tương tự nhau về sản phẩm du lịch giữa các khu vực và địa phương trong cả nước. Đây là vấn đề đã tồn tại trong suốt nhiều năm qua nhưng cho đến nay vẫn chưa có nhiều đột phá trong việc thay đổi.
Xây dựng Du lịch khám phá bản địa đặc trưng từ văn hóa bản địa

Ví dụ, nhiều điểm đến đang phát triển du lịch đêm nhằm tăng cường trải nghiệm cho khách và kích thích chi tiêu, kéo dài thời gian lưu trú, nhưng phần lớn các sản phẩm du lịch đêm vẫn chỉ xoay quanh những mô hình như phố đi bộ, phố ẩm thực hay chợ đêm, mà chưa có sự đổi mới rõ rệt.

Một ví dụ khác là trong phát triển du lịch cộng đồng tại các tỉnh miền núi phía Bắc, nhiều điểm du lịch homestay đã hình thành nhưng vẫn mang tính chất đại trà, chủ yếu chỉ cung cấp dịch vụ ngủ nhà sàn, thưởng thức đặc sản núi rừng và xem biểu diễn văn nghệ… Điều này khiến khách du lịch cảm thấy nhàm chán, thiếu sự mới mẻ trong trải nghiệm.

Với những mô hình sản phẩm du lịch đơn điệu và lặp lại như vậy, du khách thường chỉ cảm thấy hứng thú khi đến điểm đến đầu tiên, nhưng sẽ dần mất đi sự hào hứng từ những chuyến đi sau, giống như việc ăn mãi một món ăn cho đến khi cảm thấy chán ngấy. Đây rõ ràng là một “điểm nghẽn” mà du lịch Việt Nam cần vượt qua nếu muốn tăng khả năng cạnh tranh và thực hiện mục tiêu phát triển du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn.

Theo các chuyên gia, để khắc phục tình trạng trùng lặp trong phát triển sản phẩm du lịch, điều quan trọng là cần khai thác sâu sắc các giá trị tri thức và sự sáng tạo. Trong đó, văn hóa bản địa chính là yếu tố then chốt để tạo ra sự khác biệt và đặc trưng cho các sản phẩm du lịch. Việt Nam là một quốc gia đa văn hóa với 54 dân tộc anh em, mỗi vùng miền đều có những nét văn hóa và tập quán sinh hoạt riêng biệt. Chẳng hạn, văn hóa người Thái ở Tây Bắc sẽ khác biệt so với người Thái ở các tỉnh như Thanh Hóa, Nghệ An, hay văn hóa của người Dao sống ở vùng cao cũng có sự khác biệt so với người Dao ở vùng thấp.

Vì vậy, văn hóa bản địa với các giá trị vật thể và phi vật thể đặc trưng là tài nguyên cốt lõi để phát triển các sản phẩm du lịch độc đáo và khác biệt.
Xây dựng Du lịch khám phá bản địa đặc trưng từ văn hóa bản địa

Nhận thức được điều này, trong thời gian qua, nhiều địa phương, điểm đến và công ty du lịch trên toàn quốc đã tích cực nghiên cứu và phát triển các sản phẩm du lịch mang đậm nét văn hóa bản địa, tạo được dấu ấn mạnh mẽ. Những sản phẩm này có thể kể đến như các tour du lịch đêm khám phá Nhà tù Hỏa Lò, Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu Quốc Tử Giám; tour vẽ sáp ong, tour nặn hương thảo mộc tại Tả Van, Sa Pa; tour "Thử làm người quan họ"; chương trình "Tinh hoa Việt Nam", hay gần đây là các tour du lịch Làng Cá Gỗ ở Nghệ An và show diễn "Huyền tích UVA" ra mắt tại Lễ khai mạc Năm Du lịch quốc gia - Điện Biên 2024… Những trải nghiệm ấn tượng mà du khách có được từ các sản phẩm này chính là minh chứng rõ rệt cho sức hút của văn hóa bản địa trong việc tạo ra các giá trị độc đáo cho sản phẩm du lịch.

Theo thống kê từ Tổ chức Du lịch Thế giới, trước khi đại dịch Covid-19 xảy ra, du lịch văn hóa chiếm 37% tổng lượng du khách toàn cầu và dự báo sẽ tăng trưởng khoảng 15% mỗi năm. Điều này chứng tỏ rằng việc phát triển du lịch dựa trên khai thác các giá trị văn hóa không chỉ giúp bảo tồn và phát huy những nét đẹp văn hóa bản địa, mà còn mang lại nguồn thu lớn và đảm bảo sự phát triển bền vững cho ngành du lịch. Đây cũng là lý do tại sao Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030 đã xác định việc chú trọng phát triển sản phẩm du lịch văn hóa, gắn liền với công tác bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa, lịch sử của dân tộc. Mục tiêu là xây dựng các sản phẩm du lịch độc đáo, khác biệt, có lợi thế cạnh tranh, đồng thời góp phần tạo dựng thương hiệu du lịch Việt Nam vững mạnh.
Xây dựng Du lịch khám phá bản địa đặc trưng từ văn hóa bản địa

Mỗi địa phương, mỗi điểm đến, di tích hay lễ hội đều chứa đựng những câu chuyện gắn liền với các giá trị văn hóa độc đáo, điều quan trọng là phải biết "kể" những câu chuyện này một cách hấp dẫn và thú vị. Tuy nhiên, để làm được điều này, sự sáng tạo và tâm huyết của những người làm du lịch vẫn chưa đủ. Việc "kể" không đúng cách hoặc thiếu chính xác có thể khiến câu chuyện văn hóa trở thành một sản phẩm không đạt yêu cầu, thậm chí phản cảm. Vì vậy, để phát triển được các sản phẩm du lịch hấp dẫn từ việc khai thác văn hóa bản địa, cần có sự đầu tư nghiên cứu kỹ lưỡng, một quy trình vận hành bài bản, với sự hợp tác chặt chẽ của các bên liên quan như người làm du lịch, chính quyền, các đơn vị quản lý điểm đến, cộng đồng địa phương và các chuyên gia về văn hóa lịch sử. Điều này sẽ giúp cân bằng lợi ích của các bên và đảm bảo phát triển các sản phẩm du lịch đặc sắc, bền vững.